คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3773/2532 : ผู้รับเหมาก่อสร้างต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายหรือไม่? หลักสำคัญที่ผู้ว่าจ้างและผู้รับเหมาควรรู้

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3773/2532 : ผู้รับเหมาก่อสร้างต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายหรือไม่? หลักสำคัญที่ผู้ว่าจ้างและผู้รับเหมาควรรู้

การว่าจ้างผู้รับเหมาก่อสร้างบ้าน อาคาร หรืออาคารพาณิชย์ เป็นธุรกรรมที่พบได้เป็นประจำ แต่ประเด็นหนึ่งที่มักสร้างความสับสนแก่ผู้ว่าจ้าง คือ ต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายจากค่าจ้างผู้รับเหมาหรือไม่

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3773/2532 ได้วางหลักกฎหมายที่สำคัญไว้ว่า การจะต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายหรือไม่นั้น ไม่ได้พิจารณาจากชื่อของสัญญา แต่ต้องพิจารณาจากลักษณะความสัมพันธ์และหน้าที่ของคู่สัญญาเป็นสำคัญ

ข้อเท็จจริงของคดี

โจทก์ว่าจ้างผู้รับเหมาก่อสร้างตึกแถว โดยมีข้อตกลงว่า

• โจทก์เป็นผู้จัดหาและซื้อวัสดุก่อสร้างทั้งหมด
• ผู้รับเหมามีหน้าที่เพียงจัดหาคนงานมาทำงานก่อสร้าง
• ผู้รับเหมารับผิดชอบจ่ายค่าแรงให้แก่คนงานเอง
• หากงานล่าช้าจนต้องเพิ่มจำนวนคนงาน ผู้รับเหมาต้องรับภาระค่าใช้จ่ายเอง โจทก์ไม่ต้องรับผิด

ต่อมา เจ้าพนักงานประเมินเห็นว่าเงินที่โจทก์จ่ายให้ผู้รับเหมาเป็น ค่าจ้างแรงงาน ตามประมวลรัษฎากร มาตรา 40(1) จึงมีหน้าที่หักภาษีเงินได้ ณ ที่จ่าย แต่โจทก์มิได้ดำเนินการ จึงถูกประเมินภาษีย้อนหลัง

โจทก์ไม่เห็นด้วย จึงนำคดีขึ้นสู่ศาล

ศาลฎีกาวินิจฉัยอย่างไร

ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า แม้ผู้รับเหมาจะจัดหาคนงานเข้ามาทำงานก่อสร้าง แต่ลักษณะของสัญญาในคดีนี้มิใช่การจ้างแรงงาน

เหตุผลสำคัญ ได้แก่

• ผู้รับเหมามีอิสระในการจัดหาคนงาน
• ผู้รับเหมารับผิดชอบค่าแรงทั้งหมด
• หากต้องเพิ่มคนงาน ผู้รับเหมารับภาระค่าใช้จ่ายเอง
• ผู้รับเหมารับความเสี่ยงในการดำเนินงาน

ดังนั้น เงินที่โจทก์จ่ายให้ผู้รับเหมาจึงเป็น เงินได้จากการประกอบธุรกิจ การพาณิชย์ หรือกิจการรับเหมา ตามมาตรา 40(8) มิใช่เงินได้จากการจ้างแรงงานตามมาตรา 40(1)

เมื่อเป็นเงินได้ตามมาตรา 40(8) ในข้อเท็จจริงของคดีนี้ โจทก์จึง ไม่มีหน้าที่หักภาษีเงินได้ ณ ที่จ่าย ตามมาตรา 50 และมาตรา 52 แห่งประมวลรัษฎากร

การที่เจ้าพนักงานประเมินเรียกเก็บภาษีจากโจทก์จึงเป็นการประเมินที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย

หลักกฎหมายที่สำคัญ

คำพิพากษาฉบับนี้แสดงให้เห็นว่า

การพิจารณาว่าต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายหรือไม่นั้น ต้องดู "ลักษณะที่แท้จริงของนิติสัมพันธ์" มิใช่ดูเพียงชื่อเรียกของสัญญา

หากผู้รับเหมา

• รับผิดชอบการบริหารแรงงานเอง
• รับความเสี่ยงในการดำเนินงาน
• จัดหาคนงานเอง
• จ่ายค่าแรงเอง

ย่อมมีลักษณะเป็นผู้ประกอบธุรกิจ มิใช่ลูกจ้างของผู้ว่าจ้าง

ประเด็นเรื่องอายุความการประเมินภาษี

คดีนี้ยังมีประเด็นสำคัญอีกเรื่องหนึ่ง คือ อายุความในการออกหมายเรียกตรวจสอบ

โจทก์ยื่นแบบแสดงรายการภาษีเมื่อวันที่ 30 มีนาคม 2522

เจ้าพนักงานประเมินออกหมายเรียกลงวันที่ 27 มีนาคม 2527

แม้โจทก์จะได้รับหมายเรียกในวันที่ 30 มีนาคม 2527 แต่ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า

การออกหมายเรียกเกิดขึ้นภายในระยะเวลา 5 ปี นับแต่วันที่ยื่นแบบ จึงเป็นการดำเนินการภายในกำหนดเวลาตามมาตรา 19 แห่งประมวลรัษฎากร

ดังนั้น การตรวจสอบของเจ้าพนักงานประเมินจึงไม่ขาดอายุความ

หากหมายเรียกกำหนดเวลาไม่ครบ 7 วัน จะเป็นอย่างไร

มาตรา 19 กำหนดว่า หมายเรียกเพื่อให้ผู้เสียภาษีมาให้ถ้อยคำหรือแสดงเอกสาร ต้องให้เวลาไม่น้อยกว่า 7 วัน

ในคดีนี้ หมายเรียกกำหนดเวลาให้โจทก์น้อยกว่า 7 วัน

ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า

• ผู้เสียภาษีมีสิทธิไม่ปฏิบัติตามหมายเรียกดังกล่าว
• เจ้าพนักงานประเมินไม่อาจถือว่าเป็นการขัดขืน แล้วประเมินภาษีฝ่ายเดียวได้

อย่างไรก็ตาม

เมื่อโจทก์เลือกที่จะมาพบเจ้าพนักงานและปฏิบัติตามหมายเรียก โดยมิได้โต้แย้งถึงความไม่ชอบของหมายเรียก

ย่อมถือว่าโจทก์ยอมรับการดำเนินการดังกล่าว การออกหมายเรียกจึงไม่เป็นเหตุให้การประเมินเสียไป

ข้อสังเกตสำหรับผู้ประกอบการและผู้รับเหมา

คำพิพากษาฉบับนี้มีความสำคัญต่อ

• ผู้ว่าจ้างก่อสร้าง
• ผู้รับเหมาก่อสร้าง
• เจ้าของโครงการ
• นักบัญชี
• ที่ปรึกษาภาษี

เพราะชี้ให้เห็นว่า การพิจารณาหน้าที่ในการหักภาษี ณ ที่จ่าย ต้องวิเคราะห์ข้อเท็จจริงของสัญญาอย่างละเอียด ไม่สามารถสรุปได้จากคำว่า "ค่าจ้าง" หรือ "ผู้รับเหมา" เพียงอย่างเดียว

ในทางปฏิบัติ หากผู้รับเหมารับผิดชอบการดำเนินงานเอง มีความเสี่ยงทางธุรกิจ และมิได้อยู่ในฐานะลูกจ้าง ย่อมมีแนวโน้มที่จะถือเป็นผู้ประกอบธุรกิจมากกว่าการรับจ้างแรงงาน

ทั้งนี้ การวินิจฉัยในแต่ละกรณียังคงต้องพิจารณาจากข้อเท็จจริง เงื่อนไขของสัญญา และกฎหมายภาษีที่ใช้บังคับในช่วงเวลานั้นประกอบกันด้วย

สรุป

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3773/2532 วางหลักสำคัญไว้ 2 ประการ คือ

1. การว่าจ้างผู้รับเหมาที่รับผิดชอบจัดหาคนงาน จ่ายค่าแรง และรับความเสี่ยงเอง มีลักษณะเป็นการประกอบธุรกิจตามมาตรา 40(8) มิใช่การจ้างแรงงานตามมาตรา 40(1) ผู้ว่าจ้างจึงไม่มีหน้าที่หักภาษีเงินได้ ณ ที่จ่ายในข้อเท็จจริงของคดีนี้

1. หากเจ้าพนักงานประเมินออกหมายเรียกภายในกำหนด 5 ปี ย่อมไม่ขาดอายุความ แต่หากหมายเรียกกำหนดเวลาให้ผู้เสียภาษีมาให้ถ้อยคำหรือแสดงเอกสารน้อยกว่า 7 วัน ผู้เสียภาษีย่อมมีสิทธิไม่ปฏิบัติตามหมายเรียกนั้น อย่างไรก็ตาม หากผู้เสียภาษีปฏิบัติตามหมายเรียกโดยไม่โต้แย้ง ก็ไม่อาจยกข้อบกพร่องดังกล่าวขึ้นคัดค้านภายหลังได้